Winnaar Zilveren Camera 2013 voor het eerst een vrouw; lekker belangrijk!

Op 27 januari 2014 kopt de NRC-Next dat er een primeur te melden valt, namelijk een vrouw heeft voor het eerst de begeerde prijs voor de beste journalistieke foto van 2013 gewonnen; de Zilveren camera [1]. Tadaa! Er ontstaat een warboel aan gedachten in mijn hoofd. De ene vraag na de andere komt op, terwijl de antwoorden verre van aanwezig zijn. Waarom is het zo belangrijk dat een vrouw wint? Positieve discriminatie? Overstijgt het vrouw zijn de waarde van de foto? Wat is de inhoudelijke mening over de foto’s die in hun categorie hebben gewonnen? Heeft ook echt de beste foto gewonnen? Waarom, wie, wanneer, hoe, wat is…? Vragen tuimelen over elkaar heen, maar waar zijn antwoorden te vinden? Tijd om de mening aan te scherpen over het vraagstuk wat een goede foto is. Voor mij is dit één van de meest intrigerende vragen binnen het gebied van de fotografie.

Een foto zegt meer dan 1000 woorden

Laten we eerst afrekenen met het aloude adagium dat een foto meer zegt dan duizend woorden. Vaak wordt dit uitgelegd als zou een (goede) foto geen nadere uitleg behoeven. Maar is dat ook zo? Zelf lijkt mij dit uiterst twijfelachtig. Objectief bekeken kunnen wij geen uitputtende en afdoende opsomming van parameters geven waaraan een foto moet voldoen om goed en/of mooi gevonden te worden. Er zijn tal van goede (zelfs uitmuntende) fotografen die kwalitatief hoogstaande foto’s opleveren, maar nooit zullen doorbreken bij het ‘grote’ publiek. Zij zullen hoogstwaarschijnlijk nooit de Zilveren Camera of een andere prestigieuze prijs winnen. De kans is klein dat zij uitgenodigd worden aan de tafel van ‘De Wereld Draait Doorrrrrr’. Het is een constatering dat bij het maken van een goede foto – die bijvoorbeeld de Zilveren Camera wint – meer komt kijken dan alleen de foto. Een nadere analyse van de winnende foto.

Kenmerken winnende foto

De winnende foto heeft onmiskenbaar een aantal sterke punten, zoals de gelaagdheid van het beeld, de kadrering en de uitsnede van de foto. Wat het ook erg goed doet, is de aanwezigheid van geëmotioneerde mensen in het beeld (de emo-foto: herinnert u zich het portret van Mauro nog met een rollende traan over zijn wang in 2011?). Wat minder is, maar waarschijnlijk discutabel, is de kwaliteit van het beeld zelf. De scherpte ontbreekt, maar kan ook uitgelegd worden als een dynamisch aspect van de foto. Niet alle foto’s moeten tegenwoordig haarscherp te zijn, maar een beeld mag wel in-focus genomen worden waarbij bewegingsartefacten tot een niet storend minimum beperkt zijn. Dit kunnen we verder uitdiepen met een gedachte aan de totstandkoming van deze foto. Vanuit technisch oogpunt kunnen de moderne camera’s supersnel en hoogwaardig fotograferen (snelheid, objectief, sluitertijd en ISO-prestaties). De fotograaf zegt zelf dat zij “hard achter de auto aan moest rennen om deze foto te kunnen maken” (NRC-Next, 26-1-2014). Zij noemt het zelfs een “lucky shot”. Hiermee toont de fotograaf haar kwaliteiten, want het is belangrijk om op de juiste tijd op de juiste plaats aanwezig te zijn. Maar het juryrapport lijkt een contrasterende analyse van de foto te hebben gedaan (NRC.nl): volgens de jury brengt de fotograaf de essentie van dit wereldwijde nieuws treffend in beeld: “Rouw om en dankbaarheid voor de eerste zwarte president van Zuid-Afrika. Het is een vindingrijke foto die de verschillende lagen van de gebeurtenis – waar de fotograaf op het juiste moment bovenop stond – sterk communiceert.” Mijn analyse van de foto zegt dat ik wel rouwende, maar zeker geen dankbare mensen zie. Daarbij is het dubieus of een “lucky shot” een bewuste keuze is voor een vindingrijke en gelaagde foto.

Positieve discriminatie?

Wat maakt dit de winnende foto van de Zilveren Camera? De jury van de Zilveren camera vindt het blijkbaar belangrijk dat, voor het eerst in 65 jaar, een vrouw deze prijs gewonnen heeft. Heeft dit ook bij de jury meegespeeld? Het antwoord op deze vraag is niet bekend. Wat wel verontrustend is, zijn de navolgende vermeldingen in de Zilveren Camera wedstrijdvoorwaarden [2] waaruit opgemaakt zou kunnen worden dat de ingezonden foto’s niet geanonimiseerd zijn:
– de jury van de Zilveren Camera heeft inzage in de bijgeleverde gegevens…;
– de jury kan navraag laten doen bij de fotograaf over specifieke omstandigheden waaronder de foto’s zijn gemaakt.
Mocht het zo zijn dat de meedingende foto’s niet geanonimiseerd zijn, dan zou het toch niet zo zijn dat bij het bepalen van de winnende foto is meegenomen dat de maker een vrouw is? Nee toch, of wel? Van de zestien finalisten (winnaars binnen een categorie) waren er dertien man en drie vrouw. En dan wordt (o toeval, o lot, o kans en o causaliteit) juist de vrouwelijke fotograaf des vaderlands verkozen tot winnaar?

Ilvy/Mandela versus Oom Sjaak/neefje Dennis

Mogen we concluderen dat een foto niet meer zegt dan duizend woorden? Belangrijker is misschien wel de fotograaf die de foto gemaakt heeft en wie gefotografeerd is. Lag Mandela niet in de gefotografeerde kist, maar oom Sjaak van de hoek, dan had niemand zich bekommerd om de rouw en dankbaarheid van de omstanders. En had neefje Dennis van oom Sjaak de foto gemaakt en ingezonden naar de Zilveren Camera, dan was de kans meer dan groot geweest dat niemand zou spreken over de gelaagdheid en vindingrijkheid van de foto, maar had deze mogelijk terzijde geschoven en afgedaan als een lucky snapshot met een mobieltje. Wellicht overdreven, maar u snapt vast wat ik bedoel. Extra informatie is bepalend voor de (emotionele, nieuws-) waarde van een foto.

Erkenning voor beroepsfotograaf

Misschien is de conclusie wel gerechtvaardigd dat men er nooit achter zal komen wanneer een foto goed is of niet. Teveel ongrijpbare en niet beheersbare parameters lijken van toepassing te zijn. Wel is het jammer dat er zoveel goede beroepsfotografen onder het maaiveld blijven en niet die erkenning ontvangen die passend zou zijn. Welke fotograaf des vaderlands of beroepsvereniging gaat deze groep hardwerkende fotoprofessionals representeren in deze barre tijden van prijserosie en moordende concurrentie?

[1]  foto bij dit artikel: Ilvy Njiokiktjien (C)
[2] http://www.zilverencamera.nl/images/pdfs/voorwaardenZC2013-website.pdf. Ingezien 27 jan.’14

1 Comment

  1. Arno Haijtema — 22/07/2014 at 14:36

    L.S.

    Een korte en late reactie op dit blog: de jury van de Zilveren Camera krijgt in het finale stadium van de beoordeling weliswaar inzicht in captions van de fotobestanden, waarmee duidelijk wordt welk onderwerp is gefotografeerd. Maar de namen van de fotografen blijven geheim tot na de uitverkiezing van de winnaar(s). Bij elke ingezonden foto ziet de organisatie erop toe dat de maker, bijvoorbeeld door een titel met initialen die de fotograaf aan een bestand meegeeft, niet te herleiden is. Of u in toeval gelooft of niet: de jury heeft deze foto uitsluitend op grond van fotojournalistieke kwaliteiten uitverkozen.
    Arno Haijtema
    voorzitter bestuur
    Zilveren camera

    Beantwoorden

Leave A Response